Repensando a noite entre todos pola posta en valor do patrimonio nocturno galego-portugués

O pasado mes de febreiro tivo lugar un fito moi importante para Calidade do Ceo e tamén para a defensa do patrimonio nocturno.

No convencemento en que os cambios importantes suceden cando a sociedade se xunta e traballa nunha mesma dirección para conseguir os seus obxectivos; convocamos en Santiago de Compostela a diferentes persoas e colectivos de Galicia e Portugal implicados coa problemática da contaminación luminosa, a conservación medioambiental e a astronomía.

A I Xuntanza sobre Contaminación Luminosa, tivo lugar no edificio do Matadoiro de Santiago de Compostela e reuniu a 21 persoas de diferentes asociacións (astronómicas e ambientais), empresas, divulgadores científicos e investigadores de diferentes universidades de Galicia e Portugal. Todos unidos por unha causa común: a protección e posta en valor do patrimonio nocturno galego (tan fermoso como heteroxéneo).

Froito de esa Xuntanza naceu Calidade da Noite, o foro galego-portugués polo fomento do patrimonio cultural e ambiental nocturno. O obxectivo deste foro é facer unha reflexión sobre cómo é a nosa noite en todas as suas dimensións (astronómica, cultural, biolóxica, económica e social), cómo debería ser e trazar unha estratexia conxunta para espallar a mensaxe aos diferentes actores da sociedade.

Queremos unha noite que sexa noite, sen renunciar á luz artificial, mais mantendo a luz natural dos astros…que nos guía,  que equilibra o noso reloxo biolóxico, que ilumina a vida das especies animais nocturnas, que nos conecta cos nosos antepasados e coa nosa orixe cósmica…ao fin todos somos po de estrelas.

Queremos unha paisaxe nocturna amigable, con luz artificial sí, pero amarela e iluminando o noso camiño entre rúas, mais nunca o ceo. Queremos unha noite que non consuma máis enerxía da que necesitamos, que co que se aforre iluminando ben se invirta no fomento noso benestar social, natural e cultural.

tumblr_lgt4piv3no1qcza3lo1_500.jpg

Por todo iso, redatamos un manifesto que ratifica a Declaración Institucional en Defensa do Ceo Nocturno aprobada polo Parlamento de Galiza no 2015 e inclúe as cuestións chave de como iluminar eficientemente para conseguir os propósitos arriba indicados.

E a ti?, gustaríache unha noite como a que nos queremos? Se estás de acordo, entra na páxina www.calidadedanoite.wordpress.com e asina o manifesto, que non é noso, é de todos!.

Ver: La Hora del Planeta. Que las farolas no nos impidan ver las estrellas. Alberto Pereiras. El Asombrario.

Education on Light Pollution (proxecto internacional sobre contaminación luminosa)

Liderados polo investigador portugués Raul Lima, do Politécnico de Porto, participamos xunto co investigador da Universidade de Santiago de Compostela e a Asociación Astronómica Coruñesa Ío nun proxecto internacional con financiamento do proxecto europeo Stars4all. O proxecto ten como obxectivo principal a instalación de fotómetros SQM en centros de ensinanza secundario en Portugal e Galicia.

A medida que desenvolvamos o proxecto informaremos polos medios habituais. Máis información en https://www.ess.ipp.pt/noticias/projeto-education-on-light-pollution 

Medidas de brillo do ceo en Castrelo de Miño (08/10/2016)

(Se é a primeria vez que les sobre isto é recomendable que visites a páxina Brillo do ceo nocturno)

Grazas a uns cantos colegas, en especial a Richy, colaborador do Observatorio Astronómico de Forcarei, e Ramón, membro da Asociación Astronómica Vega, traballador do Centro de Estudios del Cosmos de Aragón e investigador da Universidad de La Laguna, a quen ademais lle debemos todas as medidas que imos publicar os vindeiros días, medimos no Clube Náutico de Castrelo de Miño, Ourense.

As medidas foron feitas durante as noites do 7 e 8 de outubro, días nos que tivo lugar a quedada anual de Astrogalicia. Os resultados son bos, aínda que o día 8 apréciase un incremento de brillo que seguramente se deba á presencia de nubes e que mostran que hai zonas mal iluminadas que con noites cubertas intensifican moito o brillo do ceo, que é escuro cando está despexado.

 

 

 

Medidas do brillo do ceo en Vigo (22/09/2016)

(Se é a primeria vez que les sobre isto é recomendable que visites a páxina Brillo do ceo nocturno)

Dende o 22 de setembro ao 4 de outubro instalamos un fotómetro SQM na contorna da Plaza Elíptica de Vigo, no tellado dun edificio. Esta é unha zona céntrica da cidade, pero xa na parte alta. Está ao carón do monte do Castro e preto da Praza de España (a dos cabalos). Houbo noites nubradas, despexadas e con choiva, polo que os resultados son moi variados e requiren unha boa interpretación. O valor máximo acadado foi de 19 magnitudes, pero foron medidas puntuais. A maioría das medidas son cercanas a 18,5 magnitudes.

Nas gráficas adxuntas vese claramente como as nubes e a choiva inflúen no brillo do ceo. A pesar da altura á que se tomaron estas medidas é evidente a contaminación luminosa. As medidas están na media das cidades e pódense atopar núcleos urbanos mellores e peores. En breves trataremos de facer algunha comparación.

Medidas do brillo do ceo en Bueu (04/09/2016)

(Se é a primeria vez que escoitas falar do SQM visita esta páxina Brillo do ceo nocturno)

A semana do 4 de setembro instalamos un SQM no camiño da Carrasqueira, en Bueu. É un lugar que está uns metros máis alto que o centro urbano da vila. Instalouse nun recinto pechado lonxe de luces de camiños e rúas e bastante protexido dos lugares da contorna que máis luz emiten. O tempo durante esta semana non foi moi estable, intercaláronse noites nubradas con despexadas. A Lúa estivo presente nalgunhas noites pero a baixa altura e cun brillo inferior ao 45%.

Nesta publicación compartimos dúas gráficas moi diferentes, pero que mostran como actúan as nubes nun lugar que é escuro cando estas non están presentes. A pesar de que o SQM non ten luces preto, o reflexo das luces artificiais sobre as nubes non se produce só na zona onde están instaladas, senón que se expande ata chegar a sitios que en principio non teñen unha considerable contaminación luminosa.

En xeral os resultados son bos cando non hai nubes e o que sucede cando o ceo está cuberto vén a dicir que na contorna do lugar si hai unha cantidade considerable de contaminación luminosa.

Certificacións Starlight

Tras compartir en Facebook a foto de Starlight Initiative onde se ven os diferentes destinos turísticos Starlight, comprobamos que hai certa confusión entre as calificacións de destino turístico e reservas Starlight.

destino_starlight_españa
Destinos turísticos Starlight ata marzo de 2016. Vía Starlight Initiative

Na propia páxina da fundación está todo explicado, pero dado que nos últimos meses engadíronse dous destinos turísticos galegos á lista queremos deixalo claro aquí. O Parque marítimo-terrestre das Illas Atlánticas de Galicia e Pena Trevinca non son reservas Starlight.

Resumindo: os criterios para ser reserva son máis esixentes.

Polo miúdo: na seguinte táboa vemos as diferenzas no tocante aos criterios de calidade do ceo, todos eles moi relacionados con actividades astronómicas:

Destino turístico Reserva
Noites despexadas 50% 60%
Escuridade do ceo 21 mag/arcseg^2 21,4 mag/arcseg^2
Nitidez 3 arcoseg 1 arcoseg
Transparencia 6 mag 0,15 mag

Nos destinos turísticos evalúase, ademais dos parámetros anteriores, os seguintes:

  • destino_starlight_illasMisión, valores e obxectivos.
  • Compromiso e gobernanza do destino.
  • Estratexia, plan de acción e sistema de información.
  • Conservación do patrimonio cultural e natural asociado.
  • Atractivos, servizos e infraestruturas turísticas.
  • Xestión do coñecemento, formación e divulgación.
  • Control, xestión e seguimento do programa e do destino turístico Starlight.

 

No caso das reservas Starlight establécense categorías segundo o terreo de aplicación e as propiedades da zona: sitios patrimonio, sitios de observación astronómica, sitios naturales, paisaxes das estrelas, oasis Starlight e sitios mixtos.

As reservas Starlight requiren dunha zonificación onde se establecen diferentes graos de protección do ceo escuro e estrelado, chegando a esixir a preservación intacta das condicións de luz natural e nitidez do ceo nocturno.

Estes dous procesos teñen dous obxectivos claros: turismos sostible e conservación do medio ambiente. Ambos queren protexer a escuridade natural establecendo criterios e procedementos para que a incidencia humana sexa a xusta e necesaria (destinos turísticos) e para que a paisaxe nocturna non perda o seu esplendor (reservas).

Máis información na páxina da Fundación Starlight: http://fundacionstarlight.org/

Presentación conto ‘Onde estás, Andrómeda?’

O sábado 12 de decembro de 2015 recibiremos, chegada de Cataluña, a Anna Amécija, autora do conto para nenos Onde estás, Andrómeda? no que se trata o problema da contaminación luminosa.

CARTEL ANNA.jpg

O conto é unha bonita iniciativa coa que se pretende que rapaces aprendan a valorar o que se esconde detrás da iluminación ineficiente.

Anna non só trae consigo contos e material didáctico co que traballar, senón que estará cos nenos e nenas asistentes xogando e traballando de maneira divertida as causas e consecuencias da contaminación luminosa, así como a maneira de evitala.

Un bo plan de sábado pola tarde, totalmente gratuíto, no Centro Sociocultural Xuvenil Municipal O Ensanche de Santiago. Esperámoste ás 17:30 na rúa Frei Rosendo Salvado, 14/16.

Todo o material que se vai presentar ten versión galega e non só é interesante para pais e nais, tamén para mestres que queiran traballar un tema actual e de crecente interese na aula. Na seguintes ligazóns podedes atopar información sobre todo o que rodea a esta inciativa:

 

http://dondeestasandromeda.com/

Se queres que sigamos facendo actividades coma esta e se queres participar activamente con nós, non o dubides, faite socio!

Axuda a Cities at Night a seguir medrando. ¡IMPORTANTE! Pásao.

Xa falamos nalgunha ocasión de Alejandro Sánchez (pmisson) e do seu proxecto de ciencia cidadá Cities at Night, no que podedes participar. Hoxe cómpre botarlle unha man tamén economicamente para que poida continuar a súa investigación.

CatN_europa
Mosaico de Europa feito con imaxes de Cities at Night

Alejandro é xa un investigador recoñecido mundialmente e merece poder continuar co seu traballo. Xa comentamos o premio que lle deu a IDA e hai pouco a Unión Astronómica Internacional tamén se fixo eco do seu traballo, polo que non hai dúbida da súa valía.

Para que o estudo das casuas e consecuencias da contaminación lumínica non se deteña é preciso axudar economicamente, polo que existe unha campaña na Internet para este fin:

https://www.kickstarter.com/projects/1550160587/cities-at-night

Pódese axudar cunha cantidade tan pequena como de 2€, pero graíño a graíño o obxectivo estará máis preto.

A plataforma de recaudación cobra 10€ a maiores da doazón para gastos de envío dos regalos que se ofrecen pola axuda, polo que sería interesante que para achegas pequenas se xuntara un grupo de persoas para facer unha doazón común.

Se alguén está interesado en axudar e quere particiar con nós que nos avise e sumaremos a cantidade que nos diga á aportación nosa.

Illas Atlánticas, destino turístico Starlight

Como moitos saberedes xa pola prensa e por nós, o Parque Nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas está a procurar a obtención do distintivo de Destino turístico Starlight. Membros do noso grupo participaron na medición do brillo do ceo nas illas de Cíes e Ons, un paso necesario para a obtención do distintivo.

Outro paso importante na obtención deste selo internacional de destino turístico é o apoio social e Calidade do Ceo Nocturno asinou hai uns días o seguinte comunicado de apoio: manifesto de apoio.

Son varias as asociacións que están a manifestarse a prol das Illas Atlánticas, algúns exemplos son a Agrupación Astronómica Coruñesa Ío e a Asociación Astronómica de Vigo.

Diferentes artigos sobre esta moi boa nova:

E por suponto a Xunta de Galicia participa activamente neste obxectivo: Medio Ambiente promove a certificación do Parque das Illas Atlánticas como destino turístico Starlight

Rías Baixas
Rías Baixas. Pódese ver a escuridade nas illas, mais queda moito por traballar na costa.