A Ría de Vigo. Parte 1ª: as luces de Nadal

Coma tódolos anos dende hai uns cantos chegan as luces de Nadal a Vigo para verse dende o Espazo, luces_nadal_davilapara cegar aos habitantes de New York e para competir con Tokio en iluminación. O alcalde de Vigo presume do gasto, da cantidade de luces LED instaladas e da cantidade de visitas que recibe Vigo para ver as luces. Non imos encher este artigo con enlaces a tódalas noticias existentes sobre este asunto porque unha búqueda rápida na Internet é suficiente para acadar toda a información necesaria para quen a necesite.

O primeiro que hai que dicir sobre as luces de Nadal é que son una instalación efímera, é dicir, non permanente, co al o trato que se lle dá a esta iluminación dende un punto de vista da contaminación luminosa é diferente a outras instalacións. Os parámetros polos que medimos o impacto das luces de Nadal poden ser os seguintes:

  • Custe económico,
  • custe ambiental en produción da electricidade necesaria,
  • o tempo que transcorre dende o primeiro día de encendido ata o último,
  • o horario diario no que permanecerán acesas.

Podemos omitir nesta lista o impacto ambiental por iluminación, non porque non exista, que como mostra o seguinte vídeo só se necesitan uns minutos de luz para cegar a paxaros (e a Ría de Vigo está nunha Zona de Especial Protección de Aves, pero isto vai para a parte 2ª desta serie de artigos), senón porque podemos admitir que todo o que facemos ten o seu impacto e o obxectivo é minimizalo sen chegar a eliminalo cando así o decidamos. E a xente quere luces de Nadal.

Homenaxe dos atentados das Torres Xemelgas (World Trade Center)

Centrando a atención entón na lista dada temos que (omitimos cifras conscientemente. Todas, ou case todas, están na Internet, mais o obxectivo é pensar na iluminación e non tanto en poñer cifras):

  • O custo económico é enorme. É certo que Vigo recibe moitas visitas e existe certo retorno na economía local, mais estamos nun tempo no que se procura un turismo sustentable, respectuoso coa contorna e de calidade. ¿Poderíase atraer xente con menos luces? ¿A cantidade é igual á calidade? ¿Quizáis estamos ante un turismo que vén abraido polas cifras desorbitadas de número de luces e non tanto polo bonito que pode ser? ¿Podería ser que a xente veña a Vigo aproveitando unha escusa, que tanto dá que sexa esta coma outra menos custosa? Incluso podería ser que o realmente atractivo sexa a presenza da cidade e o alcalde en tódolos medios de comunicación. Noutros lugares consiguen turismo con moitas menos luces, cunha simple árbore.
  • Toda luz consume. E os LEDs tamén. A inmensa cantidade de luces LEDs instaladas aumentan o consumo de electricidade e, polo tanto, a contaminación atmosférica. Se garantimos que a enerxía que consomen é enerxía renovable o que se fai é aumentar a presión sobre bosques, montañas, ríos, mares, etc. para instalar os xeneradores de enerxía necesarios para atender estes picos de consumo. ¿Non temos xa demasiado consumo eléctrico como para engadir outro máis de tales proporcións?
  • Cada ano as luces de Nadal están acesas durante máis tempo. Isto é porque os comerciantes din que fomenta o consumo. Nin máis nin menos. As luces estimulan aos seres vivos e, no caso dos humanos, iso ten unha consecuencia directa no consumo. ¿Aceptamos sen máis que con cartos municipais instalen iluminación para fomentar o consumo? Hai que entender ben esta parte. Non se trata de que se fomente un consumo responsable e necesario, ou que se pretenda dar vida a un barrio que estaba en decadencia, ou que se estea promocionando un producto concreto porque acaba de saír, etc. Trátase de que as luces fan que gastemos cartos sen necesidade.
    Por suposto, ao estar acesas máis tempo tamén empeoran os puntos anteriores: máis custe económico e máis contaminación.
  • O horario no que se acenden as luces tamén é importante (descoñecemos o dato concreto neste caso). As luces de Nadal son coloridas, son estimulantes e iso afecta directamente ao noso comportamento e á nosa bioloxía. As luces afectan aos nosos ritmos circadiáns (Melatonina e Contaminación lumínica y ritmo circadiano.), polo que unha iluminación excesiva nas horas nocturnas ten consecuencias na nosa saúde e benestar.
    Neste apartado poderíamos incluir a influencia da luz artificial na nosa contorna: aves, insectos, peixes, plantas… Canta menos noite escura lle deixemos, máis influimos na súa vida normal.

Todo o comentado aquí pódese argumentar con datos concretos, mais o que se busca é unha reflexión sobre a relación que temos coa iluminación artificial e, concretamente, coas luces de Nadal. Hai que abandonar a espiral mediática onde está asentada agora mesmo a cidade de Vigo, deixar a idea de que o exceso é meritorio e buscar un equilibrio entre todo o comentado, de tal xeito que a cantidade de luces, o custo de mantelas, o respecto polo medio ambiente e a vida humana na cidade teñan consonancia e harmonía.

I Xornadas de Astroturismo en Andalucía. 2014

Entre o 28 e o 30 de abril do presente ano, tiveron lugar no Parque das Ciencias de Granada, as I Xornadas de Astroturismo de Andalucía. Este evento naceu do compromiso de diferentes organizacións (Junta de Andalucía, Observatorio Astronómico Hispano-Alemán de Calar Alto e Fundación Desqubre) coa protección do ceo nocturno e a aposta firme polo desenvolvemento dun novo tipo de turismo sostible e comprometido co medio ambiente.

IMG_20140428_230953
Juan Pinilla (Charla-concerto sobre a influencia da astronomía no flamenco)

Unha pequena representación de nós asistiu ás xornadas para coñecer os avances que se están dando fóra de Galicia na loita contra a poblemática da Contaminación Lumínica e o desenvolvemento de actividades que poñen en valor a observación do ceo nocturno. Así, e logo de tres días intensivos de poñencias e mesas moderadas, coma impresión xeral do evento, temos que dicir que a organización foi impecable, os temas tratados moi axustados ao obxectivo e as intervencións dos poñentes dunha calidade moi alta.

Se tiveramos que destacar algunha poñencia, sen dúbida mencionaríamos a Alfons G. Dolsa, entomólogo e profesor do Museu de les Papallones (Sort, Cataluña); quen nos fixo reflexionar sobre o impacto da C.L nos ecosistemas a partir de frases coma: “Las estrellas están todas y con la misma magnitud. Pero la diversidad perdida ya no se recupera” ou “También  hay multitud de organismos que están adaptados a la oscuridad, que vamos perdiendo a cada luz que añadimos“.

No que se refire ao ámbito do turismo gustaríanos recoller neste artigo as presentacións da experiencia en Sierra Morena e do Plan de Turismo Astronómico de Alqueva en Alentejo. No primeiro caso, o xerente do Plan Turístico falou da certificación dos seus ceos e da integración deste recurso natural recuperado, na oferta turística sustentable do destino; así, posúen a doble certificación de reserva e destino Starlight. O que máis valoramos desta iniciativa, sen dúbida é o gran traballo de coordinación e cooperación que se levou a cabo entre administración pública autonómica, provincial e local, empresas privadas e asociacións astronómicas para conseguir construir un destino turístico sustentable e de calidade, no que se poden desfrutar de ceos realmente estrelados. Dende logo, todo un exemplo a seguir.DSC_0764 (1)

No caso do Plan de Turismo Astronómico de Alqueva no Alentejo, Apolónia Rodrígues presentounos o que é a primeira reserva Satrlight en Portugal e o Plan para a posta en valor dos ceos, “Dark Sky Alqueva”. Novamente nos atopamos ante unha importante labor de coordinación e colaboración entre diferentes entidades; máis o que ante nos gustaría valorar, é a integración do recurso do ceo escuro, nunha oferta ecoturística moi completa da que participan dende aloxamentos rurais, restaurantes, productores locais, asociacións e empresas oferta complementaria e que foi preparada para asumir o novo recurso mediante unha campaña de formación para atender ao novo tipo de visitante que viaxaría ao destino.

En definitiva e xa para rematar o artigo sobre estas xornadas, concluímos destacando a importancia da conservación dos nosos ceos, xa que é unha estratexia moi intelixente no que a xestión dun territorio se refire; tanto pola eficiencia enerxética, pola competitividade e sustentabilidade dos destinos turísticos ,pola saúde dos seus habitantes e coma pola conservación da súa natureza.